Եթե շփելիս մարմինը ձեռք է բերում այլ առարկաները ձգելու հատկություն, ապա ասում են, որ մարմինն էլեկտրականացել է կամ ձեռք է բերել լիցք:
Լիցքավորված մարմինների փոխազդեցությունն անվանում են էլեկտրական փոխազդեցություն:
Եթե լիցքավորված ձողը մոտեցնեք ջրի բարակ շիթին, կարող ենք համոզվել, որ լիցքավորված մարմինը ձգում է նաև նրան։
Սաթը հույներն անվանում էին «էլեկտրոն»: Այստեղից էլ առաջացել է էլեկտրականություն բառը:
Լիցքավորված մարմինները կարող են ոչ միայն ձգել, այլ նաև`վանել միմյանց:
Ընդունված է մետաքսով շփելիս ապակու վրա առաջացած լիցքն անվանել դրական (+), բրդով շփելիս էբոնիտի վրա առաջացած լիցքը` բացասական (–):
Այսպիսով՝բնության մեջ գոյություն ունեն երկու տեսակի լիցքեր:
Միևնույն նշանի լիցք ունեցող մարմիններն իրար վանում են, տարբեր նշանի լիցքեր ունեցող մարմինները` ձգում:
Շփելիս երկու մարմինն էլ էլեկտրականանում են. մի մարմինը ձեռք է բերում դրական լիցք, իսկ մյուսը` բացասական:
Ինչպես են լիցքավորվում մարմինները:
Հայտնի է, որ բոլոր նյութերի ատոմները կազմված են պրոտոններից, նեյտրոններից և էլեկտրոններից: Էլեկտրոնի լիցքը համարում են բացասական, իսկ պրոտոնինը` դրական: Սովորական վիճակում ատոմի ընդհանուր լիցքը զրո է, քանի որ պրոտոնների և էլեկտրոնների թիվը իրար հավասար է: Մարմինների շփման ընթացքում էլեկտրոնների մի մասը մի մարմնից անցնում է մյուսին: Մարմինը, որին անցել են լրացուցիչ էլեկտրոններ, լիցքավորվում է բացասական լիցքով, իսկ էլեկտրոններ կորցրած մարմինը` դրական լիցքով:
Մարմինների էլեկտրականացված լինելը պարզում են էլեկտրացույցի միջոցով:
Էլեկտրացույցը ունի պարզ կառուցվածք. այն կազմված է մետաղե ձողից և նրան փակցված մետաղե թերթիկներից։ Երբ էլեկտրականացած մարմինը հպում են ձողին, լիցքերը ձողով հաղորդվում են թերթիկներին, որոնք, նույնանուն լիցքերով լիցքավորվելով, վանվում և հեռանում են միմյանցից
1. Ի՞նչ է նշանակում սաթը։
Սաթը բնական ծագման դեղնավուն փայլուն քար է (կենսածին խեժ), որն առաջիններից էր, որի վրա մարդիկ նկատեցին էլեկտրականացման հատկություն։ Երբ հույները շփում էին սաթը մորթու հետ, այն սկսում էր ձգել թեթև առարկաներ։
Հույներն այն անվանում էին էլեկտրոն, և հենց այս բառից էլ առաջացել է էլեկտրականություն եզրույթը։
2. Ի՞նչպես են լիցքավորվում մարմինները։
Մարմինները լիցքավորվում են շփման միջոցով՝
- Երբ երկու մարմին շփվում են իրար, էլեկտրոնների մի մասը մի մարմնից անցնում է մյուսին։
- Այն մարմինը, որ էլեկտրոններ է ստանում, լիցքավորվում է բացասական լիցքով։
- Իսկ այն, որը էլեկտրոններ է կորցնում, դառնում է դրական լիցքավորված։
Սովորական վիճակում ատոմի լիցքը զրոյական է, բայց երբ խախտվում է էլեկտրոնների և պրոտոնների հավասարակշռությունը, առաջանում է լիցք։
3. Ի՞նչ է նշանակում էլեկտրական փոխազդեցություն։
Էլեկտրական փոխազդեցություն նշանակում է լիցքավորված մարմինների միջև ձգողական կամ վանողական ազդեցություն։
- Նույն նշանի լիցքերն իրար վանում են,
- Տարբեր նշանի լիցքերն իրար ձգում են։
Օրինակ՝ եթե լիցքավորված ձողը մոտեցնում ենք ջրի շիթին, այն շեղվում է՝ ցույց տալով փոխազդեցություն։